درخشندگی، شدت روشنایی اولیه ای که توسط تاسیسات روشنایی فراهم می شود، در طی طول عمر تاسیسات روشنایی رفته رفته کاهش می یابد. جهت اعمال کردن این کاهش در طراحی، از (ضریب نگهداری) استفاده می شود که به شکل زیر تعریف می گردد:

نسبت درخشندگی، شدت روشنایی متوسط در یک سطح مشخص بعد از یک دوره زمانی بکار گیری یک تجهیز روشنایی، به درخشندگی، شدت روشنایی متوسط بدست آمده تحت همان شرایط برای همان تجهیز در هنگام نو بودن آن را (ضریب نگهداری) گویند. عبارت (ضریب استهلاک) برای مقدار عکس این عبارت استفاده می شود.
البته لازم به ذکر است که در طراحی روشنایی، یکی از معیارها حداقل مقدار درخشندگی، شدت روشنایی متوسط در معبر بوده که با فرض انجام برنامه تعمیرات و نگهداری در « دوره زمانی مشخص » و با اعمال ضرایب نگهداری حاصل می گردد. اما در مورد فاکتورهای مربوط به خیرگی و نور مزاحم (مانندTI) ، طراحی روشنایی با مقادیر اولیه (حد اکثر) پارامتر ها صورت پذیرفته و در نتیجه ضریب نگهداری برای آن اعمال نمی گردد.

عوامل مؤثر بر ضریب نگهداری
عوامل مختلفی موجب کاهش نور خروجی سیستم روشنایی می شوند. این عوامل به دو دسته استهلاک غیر قابل بازیابی و قابل بازیابی تقسیم می شوند. عوامل استهلاک غیر قابل بازیابی نظیر طول عمر، ویژگی ذاتی سیستم روشنایی و محیط آن می باشند و با نگهداری معمولی، این استهلاک بهبود نیافته و یا ترمیم آن اقتصادی نمی باشد. به همین دلیل در مرحله تعیین خصوصیات یک سیستم روشنایی، این عوامل در برنامه تعمیر و نگهداری در نظر گرفته می شوند. همچنین اثر سایر عوامل نظیر ولتاژ، فرکانس، دما و بالاست، که دائمی و مهم می باشند باید در مرحله طراحی تخمین زده شده و در محاسبات لحاظ گردند. از اثر اتفاقات تصادفی نیز مشروط بر عدم ایجاد اختلال در عملکرد سیستم روشنایی می توان چشم پوشی نمود. عوامل استهلاک قابل بازیابی نیز مانند نگهداری لومن لامپ، میزان بقای لامپ و نگهداری چراغ می باشند که در طی برنامه نگهداری معمولی و با عوض کردن لامپ ها، نظافت و تعویض اجزای سیستم روشنایی بهبود می یابند. به عنوان مثالی از نحوه ترمیم عوامل استهلاک قابل بازیابی در یک برنامه نگهداری می توان به(شکل ب) اشاره کرد. در این شکل به وضوح مشخص می گردد که در یک سیستم روشنایی نگهداری نشده، نور خروجی در طی سه سال (با فرض ۳۰۰۰ ساعت بهره برداری سالیانه) به میزان تقریبی ۶۵٪ مقدار اولیه افت کرده ولی با نگهداری جامع از این سیستم روند کاهش در ۳۵ ٪ متوقف می شود.

ضریب نگهداری

برنامه های نگهداری
برنامه منظم شستشوی سطوح داخلی و خارجی برای تجهیزات روشنایی از عوامل موثر بر ضریب نگهداری می باشد. تعداد تکرار های متناوب این برنامه به موارد زیر بستگی دارد:
الف) نوع آلودگی محیط
ب) درجه حفاظت تجهیزات نوری
همچنین در این سیستم، مهمترین تجهیز نوری چراغ می باشد که با درجه حفاظت IPXX و براساس قابلیت ممانعت از ورود گرد و غبار و رطوبت به محفظه چراغ دسته بندی می شود. در این درجه بندی، عدد اول، اندازه ذره (گرد و غبار ریز یا سنگریزه درشت) را نشان می دهد. هرچه عدد بزرگتر باشد، ذره کوچک تری امکان ورود به محفظه را دارد. عدد دوم نیز درجه محافظت در مقابل نفوذ رطوبت، از پاشیده شدن غیر مستقیم به صورت فورانی پر فشار تا غوطه وری کامل را نشان می دهد. هر چه این عدد بزرگتر باشد، میزان نفوذ رطوبت کمتر و درز بندی بهتری را مشخص می کند.
برای این چراغ، درجه حفاظت قسمت های نوری به خصوص اگر در محیط هایی با آلودگی متوسط، بالا استفاده شود، نوع IP6X تعیین می گردد.

کاهش لومن لامپ
نور خروجی از تمامی لامپ ها در طول مدت زمان بهر برداری از آنها کاهش می یابد. نرخ دقیق این کاهش به نوع لامپ و سیستم بالاست آن بستگی دارد. این کاهش، با تعویض مکرر لامپ های سوخته و یا با تعویض گروهی آنها بهبود می یابد. در جدول زیر برای هفت نوع لامپ مختلف، این کاهش در قالب ضرایب نوعی نگهداری لامپ آورده شده که در موقع انجام طراحی روشنایی استفاده می گردند. برای سایر لامپ ها نیز این ضریب از تولید کنندگان مربوطه دریافت می شود.

ضریب نگهداری

آلودگی لامپ ها و چراغ ها
وجود آلودگی روی لامپ ها و چراغ ها عموماً موجب بیشترین مقدار اتلاف نور می شود. این میزان اتلاف نور بستگی به نوع و چگالی آلودگی موجود در هوا، طراحی چراغ و نوع لامپ دارد. تجمع این آلودگی بر روی سطوح منعکس کننده، با درز گیری محفظه لامپ چراغ در مقابل ورود گرد و غبار و رطوبت حداقل می شود. درز گیری قسمت های نوری چراغ با حداقل درجه حفاظت IP5X تاثیر قابل توجهی در این خصوص دارد. جدول زیر مقادیر نوعی ضرایب نگهداری را برای تعدادی از چراغ ها نشان می دهد.

ضریب نگهداری در نورپردازی

دیدگاه خود را بنویسید